الشيخ رسول جعفريان

68

صفويه در عرصه دين ، فرهنگ و سياست ( فارسى )

منهاج السنة نوشته شده است . مؤلف در اين اثر گفته است كه با خواندن كتاب ابن تيميه و نسبت دادن تعصب از طرف او به مذهب شيعه بر آن شده است تا اين پاسخ را بنگارد و بگويد كه آنچه حمله بر شيعه شده غالبا گفتار خوارج ، غلاة و اسماعيليان است . « 1 » يكى ديگر از آثار ضد شيعى در اين عهد ، كتاب المقتبس است . افندى از رديه‌اى كه يكى از علماى شيعه بر اين اثر نوشته ياد كرده است . آن رديه عبارت است از كتاب الانوار الجلالية لظلام الغلس من تلبيس مؤلف المقتبس كه مؤلف آن شيخ علىّ بن هلال بن عيسى بن محمد بن فضل مىباشد . افندى مىنويسد : مؤلف كتاب المقتبس يكى از متأخران سنى در زمان سلطان يوسف بن ايوب است . « 2 » ملا على قارى نيز كتاب‌هايى در رد بر شيعه نوشته است . يكى از آن‌ها السلالة فى ذم الروافض من اهل الضلالة است . گويا مختصرى از آن را ( يا بالعكس ) با عنوان سلالة الرسالة فى ذم الروافض من اهل الضلالة نوشته است ؛ رسالهء ديگر او شمّ العوارض فى ذمّ الروافض است كه از هريك از آن دو رساله ، نسخه‌اى در كتابخانهء عارف حكمت در مدينه بوده است . « 3 » كتاب ديگرى با نام السيف الباتر فى ارقاب الشيعة و الرافضة الكوافر توسط علىّ بن احمد هيتمى نوشته است . نيز دو كتاب با نام‌هاى النواقض فى الرد على الروافض از برزنجى ، و النواقض فى الرد على الروافض از معين الدين نوادهء جرجانى ؛ يعنى همان مير مخدوم ياد شده و از آنها هم نسخى در كتابخانهء عارف حكمت معرفى شده است . « 4 » كتاب ديگرى نيز با عنوان رسالة فى تكفير الشيعة الاردبيلية و غيرهم من الفرق الضالة الروافض از محيى الدين محمد بن لطف الله بيرامى بر سوى رومى متوفاى 956 در كتابخانهء عارف حكمت بوده است . « 5 » وجود نسخه‌هايى از اين آثار در شهر مدينهء منوره ، نشانگر اهميت مبارزه با شيعه براى علماى ساكن اين شهر در دورهء صفوى مىباشد . افندى از كتاب ديگرى با عنوان كشف الغطاء من سرائر ما اخفاه أهل الضلال ، از شيخ

--> ( 1 ) . نسخه‌اى از اين كتاب به شمارهء 485 / ع در كتابخانهء ملى ايران ( برگهاى 419 تا 511 ) نگهدارى مىشود . نك : انوار ، عبد الله ، فهرست كتابخانهء ملى ايران ، ج 7 ، ص 405 ( 2 ) . افندى ، همان ، ج 4 ، ص 280 ( 3 ) . دانش‌پژوه ، نشريهء نسخه‌هاى خطى ، دفتر پنجم ، ص 353 ، 454 . در فهرست تأليفات وى در كتاب « الامام على القارى » ص 122 تنها به سلالة الرسالة اشاره شده و گفته شده است كه تنها دو برگ است . در آنجا نسخه‌هاى ديگرى هم معرفى شده است . از كتاب شم العوارض او نيز نسخه‌هايى معرفى شده ( ص 123 ) و گفته شده كه اين رساله 29 برگ است و در آن به مذمت روافض و اثبات كفر آن‌ها پرداخته شده است . ( 4 ) . دانش‌پژوه ، نشريهء نسخه‌هاى خطى ، دفتر پنجم ، ص 455 . كتاب‌هاى اين كتابخانه اكنون به مكتبهء عبد العزيز در همان مدينهء منوره برده شده است . ( 5 ) . موسوى اردبيلى ، اردبيل و دانشمندان آن ، ج 2 ، ص 11 پاورقى .